Jesteśmy na Facebooku Centrum Dobrego Wychowania
Warsztaty i wycieczki dla klas Kursy i szkolenia Strefa Wiedzy Sklep
Zapisz się na darmowy kurs Jak Skutecznie Pracować z Grupą i Klasą

Jak uczyć czytania ze zrozumieniem [do pobrania]

Umiejętność czytania to jedna z podstawowych umiejętności, której uczymy się już na samym początku nauki szkolnej. Czy jednak dobrze ją w ciągu życia wykorzystujemy? Przecież bardzo wiele osób, nawet dorosłych, ma problemy z rozumieniem tego co czyta. W wpisie kilka pomysłów i ćwiczeń jak uczyć czytania ze zrozumieniem, a przy okazji też myślenia, bo nic tak nie uczy myślenia, jak właśnie czytanie ze zrozumieniem.

 

Na początku wpisu garść statystyk: Wskaźnik analfabetyzmu w Polsce wynosi zaledwie 0,3% (czyli tylu mieszkańców naszego kraju nie potrafi czytać, ani pisać), jednak jedynie 56% Polaków przyznaje, że cokolwiek czyta, a jedynie 12% Polaków ma choć nieduży domowy księgozbiór. 20% europejskich 15-latków ma problemy z czytaniem. Badania pokazują, że 77% Amerykanów, 47% Polaków i 28% Szwedów ma problemy ze zrozumieniem tego, co czyta, a sprawnych językowo w tych krajach jest odpowiednio: 2%, 21% i 32%. [statystyki te pochodzą z artykułu: Łukasiewicz R., Analfabetyzm wtórny, ekskluzja czy inkluzja społeczna, w: R. Lusawa (red.), Wybrane zagrożenia społeczne wyzwaniem dla ekonomii i nauk o zarządzaniu, Warszawa: Europejska Wyższa Szkoła Informatyczno-Ekonomiczna w Warszawie 2012, s. 53-70.]

 

Czyż wiec nie doświadczamy czegoś takiego jak analfabetyzm wtórny (umiałem czytać w podstawówce, a teraz nie) lub może lepiej moglibyśmy określić to zjawisko jako analfabetyzm funkcjonalny (umiem czytać, ale jak czytam, to i tak nic mi to nie daje). Tak wiec powinniśmy nie tylko uczyć czytania, ale rozumienia tego, co się czyta – powinniśmy więc uczyć myślenia. Oto kilka pomysłów jak to zrobić:

 

1. Zadaj pytania przed czytaniem

Najprostszym ćwiczeniem pomagającym uczyć się czytania ze zrozumieniem jest zadanie pytań do tekstu przed jego czytaniem. Wręczmy uczniom tekst z kilkoma prostymi pytaniami, na które mają znaleźć odpowiedź.

Dobrym pomysłem jest tutaj zadanie np. 3 pytań, na które odpowiedź znajduje się w tekście oraz czwartego, na które w tekście nie ma odpowiedzi. Po znalezieniu odpowiedzi na 3 pierwsze pytania, uczniowie zaczynają dokładniej czytać tekst, szukając odpowiedzi na 4. pytanie. Trzeba dokładnie i ze zrozumieniem przeczytać tekst, żeby się zorientować, że odpowiedzi na to pytanie nie ma w tekście.

 

2. Zadaj pytania po czytaniu

Podobnym ćwiczeniem jest zadanie pytań o czytaniu. Możemy zadać pytania otwarte (dlaczego? jak?) lub sprowadzające się do prostej odpowiedzi (kto? co? kiedy?), ale możemy również przygotować zdania twierdzące i zapytać, czy są prawdziwe, czy nie: PRAWDA czy FAŁSZ.

Podobnie jak poprzednio warto zapytać również o coś, czego nie ma w tekście. Uczenie czytania ze zrozumieniem to również pokazywanie, że nie zawsze to, czego szukamy jest w danym tekście i, że trzeba potrafić to znaleźć.

 

  • Więcej o tym jak robić taką angażującą edukację i jak uczyć myślenia znajdziecie w moim podręczniku: Jak Uczyć Skuteczności.

    Na ponad 500 stronach zebrałem dla Was pomysły, sposoby, inspiracje, metody i gotowy program edukacyjny mówiący o tym jak siebie i innych uczyć 4 FILARÓW SKUTECZNOŚCI: myślenia, współpracy, aktywności i wytrwałości.

    ZOBACZ PODRĘCZNIK

     

 

3. Podkreśl najważniejsze informacje

Ciekawym i wbrew pozorom, nie tak łatwym ćwiczeniem, jest poproszenie uczniów o podkreślenie (zakreślenie) najważniejszych informacji.

Możemy zrobić to w taki sposób:

Kolor czerwony – od jednego do trzech najważniejszych słów

Kolor pomarańczowy – kolejne od 1-3 najważniejsze słowa

Kolor zielony – wszystko inne, co jest ważne

To ćwiczenie tylko pozornie jest łatwe, bo tak naprawdę trzeba zrozumieć całość przekazu, podzielić go na pewne mniejsze fragmenty i nadać im ważność.

 

4. Opowiedz mi o tym własnymi słowami

To jest bardzo ciekawe ćwiczenie, ale wymaga więcej czasu. Poproś ucznia o opowiedzenie własnymi słowami, tego, co autor tekstu chciał nam przekazać.

 

5. Streść to w jednym zdaniu

Opowiedzenie własnym słowami tego, co autor chciał nam przekazać to dopiero początek właściwego zrozumienia tekstu. Drugim etapem jest zastanowienie się, co jest w tym najważniejsze. Możemy poprosić uczniów o streszczenie danego tekstu w jednej myśli, w jednym zdaniu.

Tutaj możemy zadać pytania pomocnicze:

– Jaka jest najważniejsza myśl, którą autor chce nam przekazać?

– Ujmij treść tekstu w jednym zdaniu.

– Jeśli to były artykuł w gazecie, jaki miałby tytuł / nagłówek?

– Jakim mottem / przesłanie moglibyśmy opisać treść książki?

 

To ćwiczenie bardzo ciekawie wykonuje się w odniesieniu do treści całej lektury. Zadajcie je uczniom, a zobaczycie, co tak naprawdę zrozumieli. Ale zanim to zrobicie, zachęcam do wykonania tego ćwiczenia samodzielnie, np.:

Słowacki – Balladyna: „Nie warto być nieuczciwym, bo prędzej czy później to obróci się przeciwko Tobie”

Dostojewski – Zbrodnia i Kara: „Każdego zbrodniarza czeka kara”

Camus – Dżuma: „W każdym człowieku jest wiele zła, z którym ciężko jest mu sobie samemu radzić”

de Saint-Exupéry – Mały Książę: „Dobrze widzi się tylko sercem” (to akurat jest dosłowny cytat z książki, ale świetnie streszcza ją całą)

Baczyński – Elegia o…[chłopcu polskim]: „Wojna to straszne wydarzenie związane z samotnością, smutkiem, poczuciem wyobcowania, ale nie można poddać się własnym emocjom i walczyć o swoje wartości, nawet jeśli przypłaci się to śmiercią”

 

Te zdania streszczają treść danego tekstu w odbiorze ich czytelnika. Po takim ćwiczeniu możemy rozpocząć na lekcji fascynującą dyskusję o tym, co kto zauważył w danym dziele, dlaczego właśnie to i czy inni się z tym zgadzają.

 

6. Jaki to ma skutek dla Ciebie

Kolejnym bardzo dobrym ćwiczeniem, uruchamiającym głębsze sposoby przetwarzania informacji (np. bardziej emocjonalne), jest zapytanie uczniów, co osobiście wynoszą z danego tekstu, co i jak mogą zastosować w swoim życiu, co pod wpływem tego tekstu mogą zmienić w swoim życiu, czego ich to nauczyło.

Możemy posłużyć się takimi pytaniami pomocniczymi:

– Co osobiście wynosisz dla siebie z tego tekstu?

– Czego ten tekst Cię nauczył?

– Co możesz zmienić w swoim życiu pod wpływem tego tekstu?

– Jaka jedna rzecz z tego tekstu Cię zainspirowała?

 

W ten sposób możemy czytać nie tylko teksty dotyczące zanieczyszczeń środowiska, ale np. biografie inspirujących postaci, opisy wydarzeń historycznych, a nawet prozę Libery, Prousta lub Joyce'a.

 

7. Znajdź drugie dno

Najbardziej angażującą metodą uczenia czytania ze zrozumieniem to uczenie myślenia: myślenia krytycznego, wieloaspektowego, analizy.

Zadaj uczniom pytania:

– Czy ten tekst ma jakieś drugie dno?

Dlaczego autor napisał ten tekst?

– Czy to co pisze autor, to prawda? Czy komuś może zależeć na tym, żebyśmy myśleli, że to prawda? A może autor myli się niecelowo?

Co czuł autor, kiedy to pisał? Może się bał? Może był wesoły? Może był pijany? (to zwłaszcza, kiedy czytamy teksty z okresu romantyzmu lub Młodej Polski)

– Jakie skutki może przynieść ten tekst? (możesz np. zapytać uczniów o długofalowe skutki Hołdu Pruskiego dla relacji polsko-niemieckich, albo Unii Lubelskiej dla relacji polsko-ukraińskich)

– Czy autor tak samo rozumie poszczególne słowa jak ja? (np. solidarność, sprawiedliwość)

– Jeśli byłbyś nauczycielem języka polskiego / lewicującym aktywistą / obiektywnym sędzią / Sokratesem, to co byś powiedział o tym teksie?

 

Arkusz czytania ze zrozumieniem

Zawarte w tym wpisie sposoby ująłem w jednym arkuszu ćwiczeniowym. Arkusz zawiera przykładowy tekst źródłowy oraz pytania do niego. Ćwiczenia z użyciem tego arkusza można wykonywać indywidualnie lub np. w parach, a następnie je omawiać w szerszym gronie. Arkusz możecie również dowolnie modyfikować i dostosowywać go do swoich potrzeb.

Pobierz arkusz ćwiczenia (docx)

 

Do realizacji podobnych ćwiczeń może zainspirować Was również wpis, który napisałem na swoim prywatnym blogu. Zapraszam do lektury:

Jak czytać skutecznie

 

Jeśli macie jakieś inne pomysły na ćwiczenia i metody uczące czytania ze zrozumieniem, to zapraszam do dyskusji w komentarzach. Inspirujmy się nawzajem.

 

  • Więcej o tym jak robić taką angażującą edukację i jak uczyć myślenia znajdziecie w moim podręczniku: Jak Uczyć Skuteczności.

    Na ponad 500 stronach zebrałem dla Was pomysły, sposoby, inspiracje, metody i gotowy program edukacyjny mówiący o tym jak siebie i innych uczyć 4 FILARÓW SKUTECZNOŚCI: myślenia, współpracy, aktywności i wytrwałości.

    ZOBACZ PODRĘCZNIK

     

Autor wpisu:

dr Michał Czakon

Pomysłodawca metod edukacyjnych Centrum Dobrego Wychowania,
Psycholog, Trener, Dydaktyk, Autor bloga: jakdzialacskutecznie.pl Autor podręcznika: Jak Uczyć Skuteczności

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *