Edukacja obywatelska - sprawdzona metoda angażowania młodzieży w działanie

Edukacja obywatelska – sprawdzona metoda angażowania młodzieży w działanie

W tym wpisie zapraszam was do zapoznania się z naszą skuteczną, a co ważniejsze, sprawdzoną w praktyce edukacyjnej metodą angażowania młodzieży w życie społeczności. Co prawda, niniejszy wpis dotyczy podsumowania projektu edukacyjnego, ale działania i tematyka, którą poruszaliśmy z uczniami podczas działań jest ważna i aktualna. Projekt „Wybory w mieście M – program budowania lokalnej partycypacji wśród młodzieży szkolnej” dotyczył aktywności obywatelskiej młodych ludzi i ich zaangażowania w życie społeczności, w których żyją i funkcjonują.

Co zrobiliśmy?
Projekt „Wybory w mieście M – program budowania lokalnej partycypacji wśród młodzieży szkolnej” zrealizowaliśmy w okresie VIII.2024 – VII 2025r. w partnerstwie z sześcioma szkołami powiatu lubelskiego: Szkołą Podstawową im. Bolesława Prusa w Płouszowicach, Szkołą Podstawową im. 100-lecia Odzyskania przez Polskę niepodległości w Kalinówce, Szkołą Podstawową im. ks. Jana Twardowskiego w Zemborzycach Tereszyńskich, Szkoła Podstawową im. Józefa Gadeckiego w Palikijach, Szkołą Podstawową im. Anny i Andrzeja Nowaków w Ożarowie, Szkołą Podstawową im. Wincentego Witosa w Motyczu.
Projekt polegał na realizacji innowacyjnego programu edukacji obywatelskiej wykształcającego wśród młodzieży postawy obywatelskie i partycypacyjne. Program bezpośrednio zaangażował 120 młodych osób (w wieku 7-8 klasa szkoły podstawowej) oraz, pośrednio, całe społeczności szkół uczestniczących w projekcie. W ramach programu młodzież wzięła udział w angażujących warsztatach w formie gry symulacyjnej pokazującej funkcjonowanie nowoczesnego społeczeństwa obywatelskiego, a następnie podjęła samodzielne działania na rzecz swojej społeczności.

Jakie były nasze założenia?
Program odpowiadał na najważniejsze potrzeby człowieka: autonomii, rozwoju i przynależności, a przez to zapewniał zaangażowanie młodzieży, rzeczywiste zmiany w ich funkcjonowaniu oraz zmiany w funkcjonowaniu społeczności i lokalnym podejściu do kwestii edukacji obywatelskiej i działań partycypacyjnych.
Poprzez realizację projektu chcieliśmy zwrócić uwagę nauczycieli, rodziców, ale też szeroko rozumianych społeczności skupionych wokół szkół na konieczność uczenia zaangażowania w działania na rzecz społeczności już od najmłodszych lat, czyli w szkole podstawowej. Działania zaproponowane w projekcie odpowiadały na bardzo pilne potrzeby szkół, które istniały w systemie edukacji.
Te potrzeby to:
- potrzeba kształtowania wśród uczniów i uczennic kompetencji społecznych (komunikacji, pracy w zespole, liderstwa, poczucia bycia częścią całości przy zachowaniu indywidualności, zaufania społecznego, a nawet zwykłej codziennej życzliwości i po prostu oderwania się do telefonu)

- potrzeba uczenia się przez działanie (w szkole uczmy się wielu ciekawych rzeczy, które niestety okazuję się być nieprzydatne w życiu, a kompetencje zdobyte w prawdziwym działaniu z innymi na pewno zostaną w życiu wykorzystane)
- potrzeba edukacji w kwestii własnej odpowiedzialności za codzienne działania związane z dbałością o środowisko (takie treści pojawiają się w programach szkolnych, choć są bardzo teoretyczne).

Jak pracowaliśmy?
W pierwszym etapie projektu zaprosiliśmy młodzież na dwudniowe warsztaty dotyczące funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego. Ważną częścią warsztaty była diagnoza potrzeb społeczności (schemat pytań diagnostycznych do pobrania). W diagnozie wzięli udział przedstawiciele dwóch najbardziej licznych grup w szkole, tj. uczniów i nauczycieli. Podczas dyskusji każdy mógł wypowiedzieć się odnośnie zmian, potrzeb, pozytywnych i negatywnych aspektów funkcjonowania tych społeczności. Zanotowaliśmy bardzo wiele ciekawych pomysłów na zmiany.
Następnie uczniowie dowiedzieli się o możliwościach sfinansowania i wprowadzenia „w życie” swoich pomysłów. Ta część warsztatu pokazała wszystkim jak ważne jest mówienie o swoich potrzebach, komunikowanie ich innym członkom społeczności. Dzięki wprowadzonym zasadom udało nam się rozmawiać o kwestiach, na które uczestnicy projektu mieli realny wpływ i w sposób nie obrażający nikogo (koncentracja na zachowaniach osób, a nie na osobach). Każda diagnoza zakończyła się utworzeniem zespołów projektowych i deklaracją projektów, które uczniowie zgłoszą do kampanii informacyjnej w szkole.
Kolejnym bardzo ważnym działaniem była kampania informacyjna w szkołach. Każda klasa w swojej szkole przeprowadziła kampanię promującą swoje pomysły – na wzór budżetu partycypacyjnego w miastach. Uczniowie mogli promować swoje pomysły w różnorodny sposób, np.: akcje plakatowe i ulotkowe, wizyty w klasach, informacje na stronie szkoły. Uczniowie bardzo zaangażowali się w to działanie, ponieważ tylko trzy najwyżej ocenione przez społeczność projekty były dofinansowane w ramach projektu.
W kolejnym etapie projektu główną metodą naszej pracy była metoda projektowa. Uczniowie rozpoczęli realizację zwycięskich inicjatyw, od podziału zadań, planowania budżetu itp. Ważnym wymiarem projektu było zaangażowanie społeczności w realizację zwycięskich projektów, np. wspólna rewitalizacja ogrodu, tworzenie plenerowej sali lekcyjnej, sprzątanie okolicy szkoły. Finałem działań w szkołach były spotkania podsumowujące w szkołach. W spotkaniach uczestniczyli przedstawiciele społeczności szkoły – dyrekcja, nauczyciele, uczniowie, członkowie rady rodziców, ale również przedstawiciele władz gminy. Uczniowie mieli okazję opowiedzieć o swoim udziale w projekcie oraz o zdiagnozowanych obszarach problemowych w społecznościach. Ważnym momentem była też prezentacja rekomendacji do działań na przyszłość. Władze gminy mogły usłyszeć co jest realnym problemem i bolączką danej szkoły. Uczniowie również oprowadzili gości i pokazali efekty realizacji zwycięskich projektów.

Dlaczego działania były skuteczne i zaangażowały społeczności?
Na zakończenie odpowiemy dlaczego nasze działania były skuteczne:
- uczniowie mieli realny wpływ na inicjatywy i projekty, które będą zgłoszone i realizowane w ramach projektu. Od uczniów zależał również przebieg kampanii informacyjnej i sposób wydatkowania budżetu otrzymanego na zwycięskie inicjatywy – potrzeba autonomii
- wybrane do głosowania społeczności szkół inicjatywy uczniów wynikały ze zdiagnozowanych przez nich problemów, zjawisk, które obserwują w swoich społecznościach – potrzeba kompetencji
- wszystkie zgłoszone, a potem zrealizowane inicjatywy uczniowskie wpłynęły na poprawę funkcjonowania społeczności, wzmocniły poczucie wspólnotowości. Z efektów realizacji projektu korzystają wszyscy członkowie społeczności i są one dostępne dla wszystkich – potrzeba sensu.

Zapraszamy do pobrania materiałów dodatkowych

Jak uczyć praworządności i samorządności?

Wykresy dla socjologów